پورتال چيست؟

نام پورتال ها را زياد شنيده ايم، اما شايد براي برخي از ما اين سئوال پيش آمده باشد که واقعا يک پورتال چيست؟ چه ويژگيها و خصوصياتي دارد؟ و چه تفاوتي با يک وب سايت دارد؟ ترجمه کلمه Portal به فارسي در فرهنگهاي لغت ''دريچه''، ''درگاه'' و ''مدخل'' ذکر شده اما کلمه پورتال در تکنولوژي اطلاعات معني متفاوتي دارد. اگر بخواهيم ساده بگوييم، پورتال صفحه وب واسطي است که امکان دسترسي آسان را به هر چيزي که کاربر ، براي انجام وظيفه يا خواسته اش نياز دارد – بدون توجه به اينکه محل فيزيکي آن کجاست، فراهم مي کند. به بيان ديگر پورتال ''درگاهي'' است به دنيايي مجازي که کاربر مي تواند از طريق امکانات فراهم شده در آن، تمامي نيازهاي خود را براورده کند. نيازهايي مانند جستجو و يا خريد(مثلا يک کتاب)، دسترسي به حساب بانکي، افزايش و کاهش اعتبار يک حساب اعتباري و يا به روز رساني اطلاعات سخت افزاري از محل کار، پورتال همه چيز را از طريق درگاهي واحد براي کاربر خود فراهم مي سازد.
ويژگيهاي اصلي يک پورتال عبارت اند از:
تجمع اطلاعات
هدف دار بودن اطلاعات
دردسترس بودن اطلاعات
دريچه ورود منحصر به فرد
يک پورتال نيز مانند يک کامپيوتر خانگي، اطلاعات و خدمات گوناگوني را در يک صفحه وب واحد و به صورتي سازگار و خوش ترکيب در دسترس مي گذارد. گاهي به اين صفحه web top هم گفته مي شود. پورتال مي تواند نقطه شروع يا صفحه اوليه مشخصي داشته باشد که کاربران در زمان اتصال به وب آن را مشاهده کنند. اگر چه بر خلاف صفحه کامپيوتر، پورتال مي تواند از طريق مجموعه وسيع دستگاههايي که قابليت اتصال به وب در آنها پيش بيني شده (از جمله تلفن هاي موبايل) مورد استفاده قرار گيرد.
هر چند شباهت ظاهري فراواني ميان يک وب سايت و يک پورتال وجود دارد به گونه اي که در نگاه اول تفاوت محسوسي ميان آن دو مشاهده نمي شود اما اين دو کاملا از يکديگر متفاوت اند.سوال اينجاست که به طور مشخص تفاوت آن دو در چيست؟ در پاسخ به اين سوال بايد گفت ويژگيهاي زير در يک پورتال آن را از يک وب سايت متمايز مي کند:
درگاه ورود منفردي که از طريق آن مي توان به مجموعه منابع مرتبط با پورتال دست يافت.
نمايش هدفدار اطلاعات با استفاده از تجربيات کاربر.
دسترسي تقسيم بندي شده به انواع داده و اطلاعات گروه بندي شده.
در اختيار گذاشتن امکان ارتباط و همکاري ميان تمامي کاربران و استفاده کنندگان پورتال.
امکان پيوستن به نرم افزارها و سيستم هاي نرم افزاري که گردش کاري مشخص و تعريف شده اي دارند.
تاريخچه خلاصه پورتال
اگر در دنياي کامپيوتر به عقب بازگرديم، زماني را خواهيم يافت که در آن سيستم هاي نرم افزاري به گونه اي متحول شدند که ديگر لازم نبود براي کار با يک برنامه، برنامه هاي ديگر بسته شوند، يعني مي توانستيم همزمان از چند برنامه کاربردي استفاده کنيم بدون آنکه با مشکلي مواجه شويم.امکاني که قبل از آن وجود نداشت. تاريخچه پورتال ها از همان زمان آغاز شد و نسلهاي تکامل يافته آنها يکي پس از ديگري پا به عرصه دنياي اطلاعات گذاشتند.
نسل اول پورتال ها:
اولين پورتال ها، که از آنها تحت عنوان نسل اول نام برده مي شود، بر فراهم نمودن محتويات ايستا، مستندات و همچنين خوراکهاي اطلاعاتي زنده در صفحات وب مبتني بودند. مثالهاي نمونه اين نسل سايت هاي yahoo يا Excite است. اين پورتالها در محيطي به هم پيوسته، اهداف مشابهي را دنبال کرده و صفحه واسط مشخص و منحصر به فردي را براي دستيابي به مجموعه اطلاعات توزيع شده در سراسر شرکت يا سازمان خود، در اختيار کاربر مي گذاشتند. اين اطلاعات معمولا شامل اخبار شرکت، شرايط و فرم هاي استخدام، اطلاعاتي مربوط به کارکنان و چگونگي ارتباط با آنها، مستندات رسمي و سياست هاي اعلام شده شرکت و همچنين لينک هاي ارتباطي مفيد بود.
نسل دوم پورتال ها :
نسل دوم پورتال ها بر اطلاعات مشخص تر و نرم افزارها متمرکز بودند. در اساس شباهت زيادي به خصوص در زمينه فراهم آوردن اطلاعات با نسل اول داشتند با اين همه تفاوت مهمي نيز وجود داشت: اين پورتالهاي امکان همکاري کاربران را در محيطي به هم پيوسته فراهم مي کردند و همين امکان، نقطه تمايز آنها با نسل پيشين محسوب مي شد.
پورتال هاي نسل دوم قابليت همکاري متقابل را در ادارات مجازي براي تيم هاي کاري و به منظور انجام وظايفشان فراهم مي ساختند. نسل دوم پورتال ها سرويس هاي متعددي داشتند که از جمله آنها مي توان به سرويس هاي مديريت محتوي ( سازمان دهي و مديريت اطلاعات مرتبط ) و سرويس هاي همکاري (که به کاربران امکان مي داد با يکديگر گپ زده و براي يکديگر ايميل فرستاده و قرار ملاقات تنظيم کنند) اشاره کرد. در اين پورتال ها قابليت تعريف گروه هاي کاربري نيزفراهم آمده بود. به بيان ديگر اين پورتال ها سازو کار همکاري داخلي را در يک سازمان فراهم مي ساختند.
نسل سوم پورتال ها:
نسل سوم با هدف ايجاد فضاي مجازي تجارت الکترونيک (E-Business ) بوجود آمد. پورتال هاي نسل سوم به عنوان واسط ارتباطي کارمندان، تهيه کنندگان، توليد کنندگان و مشتريان قلمداد مي شوند. ويژگي فوق العاده اين پورتالها امکان مرتبط شدن نرم افزارهاي مستقر در سرورهاي مختلف است. به بيان ديگر، اين پورتال ها نقطه به هم پيوستن محتويات و برنامه هاي کاربردي مستقر در سرورهاي مختلف بطور همزمان و با استفاده از همکاري سرويسهاي خدماتي آنان اند. به علاوه امکان دسترسي به محتويات و امکانات سيستمهاي مختلف را از طريق ابزارها و تجهيزات متنوع، بسته به نياز کاربر امکان پذير مي کنند. اين گروه پورتال ها مجموعه قابل توجه و ارزشمندي از اطلاعات، مستندات، امکانات و قابليتهاي نرم افزارهاي مرتبط را از طريق درگاه واحدي براي کاربر فراهم مي کنند.
به علاوه، اين پورتالها به صورتي خودکار و بر اساس نقش کاربران هدفمند شده و ويژگيهايي خاص آنها مي يابند. به بيان ديگر، نحوه نمايش، محتوي و امکانات در دسترس، بسته به نقش تعريف شده براي کاربر به گونه اي منحصر به فرد و خاص وي در اختيار او قرار مي گيرد. کليد توسعه آينده اين نسل از پورتال ها،ايجاد چهارچوب هاي کاري باز ( از قبل تعريف نشده ) براي سرويس هاي عمومي خواهد بود.
انواع پورتال ها
يک سازمان مجموعه متنوعي از کاربران دارد که از جمله آنها مي توان به مشتريان، شرکا، کارمندان اشاره کرد. همه اين کاربران علاقه مندند از اطلاعات و خدمات آن سازمان استفاده کنند. کاملا آشکار است که هر کدام از آنها نيازهاي خاص و اغلب متفاوتي دارد. براي پاسخگويي به اين تنوع، انواع مختلف پورتال ايجاد شده و مورد استفاده قرار مي گيرد. به طور کلي بر حسب چگونگي پاسخگويي به نيازهاي کاربران، پورتال ها را مي توان در چهار گروه زير دسته بندي کرد:
(Business to Customer Portal (B2C
اين نوع از پورتال با سيستمهاي CRM [1] مرتبط بوده و دسترسي مستقيم مصرف کننده را به مجموعه وسيعي از اطلاعات و خدمات فراهم مي کند – براي مثال، اطلاعاتي مانند ''راهنماي استفاده از محصولات'' و ''وضعيت سفارش مشتري '' در خريد هاي خود و همچنين امکانات ارتباطي کاربر با بخش پشتيباني مشتريان در اين پورتال ها پيش بيني مي شود. مانند هر پورتال ديگري، يک پورتال B2C معمولا در قد و قواره اي ارائه مي شود که نيازهاي مشتريان خود را پاسخ دهد.
(Business to Business Portal (B2B
نوع ديگر پورتال در زنجيره مديريت منابع شکل مي يابد[2]. در اين نوع پورتال اطلاعات لازم براي توليد کنندگان،تهيه کنندگان، نمايندگي ها و همچنين توزيع کنندگان، به گونه اي مناسب و دسته بندي شده جمع آوري و در اختيار آنان قرار مي گيرد. نمونه عمومي پورتال B2B - براي مثال، يک شريک تجاري را قادر مي کند تا به بخشهايي از اطلاعات و امکانات مانند سفارش خريد و صدور فاکتور دسترسي داشته و از امکانات اين بخشها استفاده کند. به هم پيوستن برنامه هاي کاربردي يکي از پيشنيازهاي لازم براي يکپارچه سازي محيط هاي تجاري در بستري واحد و ايجاد محيط مجازي لازم براي کسب و کار است. محيطي که در آن امکان تهيه کالا يا خدمات، صدور صورت حساب خريد و فروش، دسترسي به اطلاعات توليد و ديگر امکانات مرتبط با نيازها فراهم مي ايد.
B2E
اين پورتال ها که اغلب با عنوان پورتال هاي اينترانتي شناخته مي شوند معمولا به منظور تجميع، انتشار و به اشتراک گذاري اطلاعات و خدمات به پرسنل يک سازمان ايجاد مي شوند. B2E ها به دو دسته اصلي تقسيم مي شوند:
پورتالهاي کارکنان که امکان دسترسي به محتويات به هم پيوسته اي مانند اخبار شرکت، اطلاعات سخت افزاري و نرم افزاري، موتور جستجو و منابع فني و گزارشها را در اختيار مي گذارد. اطلاعات اين نوع پورتال معمولا در دسترس همه کارکنان يک سازمان قرار مي گيرد. اين پورتال کارکنان و شاغلين يک سازمان را قادر مي کند تا از طريق گپ و گروههاي گفتگو با يکديگر در تماس بوده و با يکديگر همکاري کنند. عموما، اين پورتال ها امکاناتي نظير ثبت نام در يک کلاس و يا يک اردو را نيز در اختيار کاربر خود قرار مي دهند. به علاوه کاربران اين پورتال معمولا مي توانند اطلاعات شخصي خود مانند نام و کلمه عبور را تغيير دهند.
Knowledge worker portal که با يک يا مجموعه اهداف مشخص مثلا فروش يک محصول ايجاد مي گردد. اين پورتال ها مجموعه اي از محتويات را به منظور پشتيباني از فرآيند يا فرآيندهاي مشخصي در اختيار مي گذارند. براي مثال يک برنامه تکنسين خودکار ممکن است نيازمند منابعي از برنامه هاي کاربردي ديگر مثلا برنامه هاي تعمير و نگهداري باشد تا بتواند اطلاعات لازم در زمينه تاريخچه بازبيني و تعمير، زمان بندي تجهيز و يا قطعات و لوازم مورد نياز براي تعمير آن را کسب کند.
پورتال هاي عمومي ( Mega Or Public Portal )
اين پورتال ها با عنوان پورتال هاي اينترنتي شناخته مي شوند و مهمترين ويژگي آنها فراواني مخاطبانشان است. اين نوع از پورتال ها نيز در دو گروه دسته بندي مي شوند:
پورتال هاي عمومي که تمامي کاربران اينترنت را مخاطب قرار مي دهند (براي مثال Yahoo ، Excite، Google و مانند آن)
پورتال هاي خاص ( صنعتي، بازرگاني، خدماتي ) که به آنها پورتال هاي عمودي نيز گفته شده و مخاطبان محدود و مشخصي دارند ( مانند پورتال هاي بانکها، سازمانهاي دولتي، وزارتخانه ها و ... )
بايد توجه داشت که يک پورتال مي تواند از پيوند انواع پورتال هاي ديگر ايجاد شود. به علاوه همانطور که يک سازمان کاربران متنوعي دارد، مي تواند ( و گاهي نيز لازم است ) که پورتال هاي مختلفي براي پشتيباني از نيازهاي آنان داشته باشد.
جنبه هاي کارکردي يک پورتال
اگر چه پورتال ها در انواع و اندازه هاي متنوعي ساخته مي شوند اما ويژگيهاي محدود و مشخصي هسته اصلي آنها شناخته مي شود:
هر پورتال اطلاعات و خدمات را يکجا و در يک محل جمع آوري مي کند.
هر پورتال مي تواند در اندازه لازم براي شخص و يا گروه سازمان درايد.
هر پورتال در هر زمان و از هر مکاني قابل دسترس است.
يک پورتال مجموعه اطلاعات و خدمات را يکجا و در يک محل جمع آوري مي کند
هدف اصلي فراهم آوردن امکان دسترسي آسان به هرچيزي ( اطلاعات و خدمات ) است که يک کاربر براي انجام وظايف و مسئوليتهايش به آن احتياج دارد، صرف نظر از اينکه منبع آن کجا باشد.
اطلاعاتي که يک پورتال فراهم مي کند
داده هاي ساخت يافته. داده هايي که به صورتي سازمان يافته اند که امکان جستجوي آسان آنها وجود داشته باشد ( اغلب به صورت سلسله مراتب و بر اساس کلمات کليدي). فهرست الفبايي کتابهاي يک کتابخانه مثال خوبي از داده هاي ساخت يافته است. داده هاي ساخت يافته اغلب شامل، گزارشها، تحليلها، پرس و جوهاي مشخص و ديگر انواع دانش مرتبط با کسب و کار است.
داده هاي بدو ن ساختار، که جستجو در آنها معمولا دشوار بوده و خارج از يک بانک اطلاعاتي قرار دارند. از اين نوع داده مي توان متن ها، صوت، تصوير و يا گرافيک و اشکالي مانند مستندات Office ، memos ، ايميل، قرارهاي ملاقات را مثال زد.
اطلاعات خاص [3] ،که شامل محتويات قابل خريد و فروش ( مثل انواع اخبار، گزارشها، اطلاعات مربوط به سهام، کاريکاتورها و محتويات بي اهميت) بوده و مخصوصا به منظور استفاده در فرايندهاي توليدي ديگر تهيه و در اختيار قرار مي گيرند.
خدماتي که به وسيله يک پورتال فراهم مي شود
همکاري، (با عنوان خدمات ارتباطي نيز شناخته مي شود ) و به کاربران اجازه مي دهد تا با يکديگر گپ بزنند، در بحثهاي گروهي مشارکت داشته باشند، مطالب خود را در اختيار ديگران قرار دهند و...
مديريت محتوي که انواع جستجو ها، رهگيريها را مديريت کرده و همچنين قابليتهاي خاصي را به منظور استخراج داده ها در اختيار مي گذارد.
خدمات شخصي (با عنوان خدمات تراکنشي نيز نام برده مي شود ) که کاربران را قادر مي سازد تا با ديگر سيستمها ( مثلا سيستمهاي فروشنده و يا نماينده يک محصول ) مستقيم و بدون واسطه مرتبط باشند. معمولا اين قابليت به کاربر امکان مي دهد تا براي مثال فعاليتهاي زير را انجام دهد:
- محصولات يک سازمان را خريداري کند
- ملاقاتهاي خود را زمان بندي کند
- حساب خود را مشاهده يا تراز کند
- در کلاس مورد علاقه خود ثبت نام کند
هر پورتال مي تواند در اندازه لازم براي شخص و يا گروه سازمان درايد.
يکي از ويژگيهاي جالب يک پورتال شکل و عملکرد متفاوت آن براي اشخاص مختلف است. يکي از روشهايي که به اين منظور استفاده مي شود، متناسب سازي و تغيير شکل و قابليتهاي پورتال بر حسب خواسته ها يا تجارب شخص يا گروه استفاده کننده از آن است. به همين دليل است که کاربران متفاوت شکل متفاوتي از يک پورتال مشاهده کرده و اطلاعات و خدمات متفاوتي در اختيار ايشان قرار مي گيرد:
امکان تغيير بر حسب خواسته ها بر حسب تجارب شخص يا گروه عموما personalize ناميده مي شود و به اين معني است که در پورتال امکان انتخاب نحوه نمايش محتوي پيش بيني شده است. اغلب اين انتخاب بصورت خودکار و بر اساس نقش کاربر (مثلا پست سازماني وي) انجام مي شود. براي مثال وقتي کارمند فروش به سيستم وارد مي شود، به صورت خودکار فهرستي از جديدترين محصولات براي وي به نمايش در مي آيد. با اين همه در بعضي از پورتال ها انتخاب محتوي نمايش داده شده به کاربر محول مي شود تا در زمان ورود به پورتال خود آن را انتخاب کند.
تغيير و Customize شدن يک پورتال شامل انتخاب چگونگي شکل ظاهري آن (مثلا رنگ و چيدمان صفحه)،مدل مرورگر و محل نمايش محتويات روي صفحه است. يک پورتال مي تواند حتي برچسب و عنوان تجاري مشخصي داشته و ظاهر متفاوتي را براي انواع کاربرانش به نمايش گذارد.
اين دو ويژگي به پورتال امکان مي دهد تا مجموعه مشخص و تعريف شده اي از کاربران (مثلا مشتريان، شرکا و يا کارکنان) را هدف قرار دهد. بعضي از پورتال ها حتي مي توانند براي هر کاربر مشخص، شکل و شمايل متفاوتي از خود نشان دهند.
يک پورتال در هر زمان و از هرمکاني هميشه در دسترس است
از آنجا که پورتال ها براي استفاده در محيط وب ساخته مي شوند، در هر زمان و از هر مکاني با استفاده از يک مرورگر استاندارد وب در دسترس اند. انواع تجهيزات مبتني بر وب نيز از جمله تلفنهاي موبايل، دسترسي به پورتال ها را به غايت آسان و مفيد کرده اند.

آشنايي با زير ساخت اينترنت

اينترنت از مجموعه اي شبکه کامپيوتري ( بزرگ ، کوچک ) تشکيل شده است .
شبکه هاي فوق با روش هاي متفاوتي بيکديگر متصل و موجوديت واحدي با نام ''اينترنت '' را بوجود آورده اند. نام در نظر گرفته شده براي شبکه فوق از ترکيب واژه هاي '' Interconnected'' و '' Network'' انتخاب شده است .
( شبکه هاي بهم مرتبط ) اينترنت فعاليت اوليه خود را از سال 1969 و با چهار دستگاه کامپيوتر ميزبان (host) آغاز و پس از رشد باورنکردني خود ، تعداد کامپيوترهاي ميزبان در شبکه به بيش از ده ها ميليون دستگاه رسيده است . اينترنت به هيچ سازمان و يا موسسه خاصي در جهان تعلق ندارد. عدم تعلق اينترنت به يک سازمان ويا موسسه بمنزله عدم وجود سازمانها و انجمن هاي مربوطه براي استانداردسازي نيست .
يکي از اين نوع انجمن ها، ''انجمن اينترنت '' است که در سال 1992 با هدف تبين سياست ها و پروتکل هاي مورد نظر جهت اتصال به شبکه تاسيس شده است. سلسله مراتب شبکه هاي کامپيوتري هر کامپيوتري که به شبکه اينترنت متصل مي گردد ، بخشي از شبکه تلقي مي گردد. مثلا'' مي توان با استفاده از تلفن ( منزل ) به يک مرکز ارائه دهنده خدمات اينترنت (ISP) متصل و از اينترنت استفاده کرد. در چنين حالتي کامپيوتر مورد نظر بعنوان بخشي از شبکه بزرگ اينترنت محسوب خواهد شد...
برخي از کاربران در ادارات خود و با استفاده از بستر ايجاد شده ، به اينترنت متصل مي گردند. در مدل فوق ، کاربران در ابتدا از شبکه محلي نصب شده در سازمان استفاده مي نمايند. شبکه فوق با استفاده از خطوط مخابراتي خاص و يا ساير امکانات مربوطه به يک مرکز ارائه دهنده خدمات اينترنت متصل شده است . مرکز ارائه دهنده خدمات اينترنت نيز ممکن است به يک شبکه بزرگتر متصل شده باشد. اينترنت ، شبکه اي است که از شبکه هاي بيشماري تشکيل شده است ( شبکه اي از ساير شبکه ها ) کثر شرکت هاي مخابراتي بزرگ داراي ستون فقرات اختصاصي براي ارتباط ناحيه هاي متفاوت مي باشند. در هر ناحيه ، شرکت مخابراتي داراي يک '' نقطه حضور '' (POP : Point of Presence) است .
POP ، مکاني است که کاربران محلي با استفاده از آن به شبکه شرکت مخابراتي متصل مي گردند. ( بمنظور ارتباط با شبکه از خطوط تلفن معمولي و يا خطوط اختصاصي استفاده مي گردد).در مدل فوق ، چندين شبکه سطح بالا وجود داشته که توسط '' نقاط دستيابي شبکه '' (NAP :Network Access Points) به يکديگر مرتبط مي گردند. فرض کنيد ، شرکت A يک مرکزارائه دهنده خدمات اينترنت بزرگ باشد . در هر شهرستان اصلي ، شرکت A داراي يک POP است . هر يک از POP ها داراي امکانات گسترده اي بمنظور تماس کاربران محلي مي باشند .شرکت A بمنظور اتصال POP ها بيکديگر و شرکت، از خطوط اختصاصي فيبر نوري استفاده مي نمايد. .
فرض کنيد شرکت B ، يک مرکز ارائه دهنده خدمات اينترنت همکار باشد.
شرکت B ، ساختمانهاي بزرگي را در شهرهاي اصلي ايجاد و ماشين هاي سرويس دهنده اينترنت را در آنها مستقر نموده است .
شرکت B از خطوط اختصاصي فيبر نوري براي ارتباط ساختمانهاي استفاده مي نمايد. در مدل فوق ، تمام مشترکين شرکت A قادر به برقراري ارتباط با يکديگر خواهند بود.
وضعيت مشترکين شرکت B نيز مشابه مشترکين شرکت A است . آنها نيز قادر به برقراري ارتباط با يکديگر خواهند بود.
در چنين حالتي امکان برقراري ارتباط بين مشترکين شرکت A و مشترکين شرکت B وجود ندارد.
بدين منظور شرکت هاي A و B تصميم مي گيرند از طريق NAP در شهرهاي متفاوت بيکديگر متصل گردند. ترافيک موجود بين دو شرکت از طريق شبکه هاي داخلي و NAP انجام خواهد شد. در اينترنت ، هزاران مرکز ارائه دهنده سرويس اينترنت بزرگ از طريق NAP در شهرهاي متفاوت بيکديگر متصل مي گردند. در نقاط فوق (NAP) روزانه ميلياردها بايت اطلاعات جابجا مي گردد. اينترنت ، مجموعه اي از شبکه هاي بسيار بزرگ بوده که تمام آنها از طريق NAP بيکديگر مرتبط مي گردند. در چنين حالتي هر کامپيوتر موجود در اينترنت قادر به ارتباط با ساير کامپيوترهاي موجود در شبکه خواهد بود.
تمام شبکه هاي کامپيوتري از طريق NAP ، ستون فقرات ايجاد شده و روتر قادر به ارتباط بايکديگر خواهند بود. پيام ارسالي توسط يک کاربر اينترنت از چندين شبکه متفاوت عبور تا به کامپيوتر مورد نظر برسد. فرآيند فوق در کمتر از يک ثانيه انجام خواهد شد. روتر، مسيريک بسته اطلاعاتي ارسالي توسط يک کامپيوتر براي کامپيوتر ديگر را تعيين مي کند. روترها کامپيوترهاي خاصي مي باشند که پيام هاي ارسال شده توسط کاربران اينترنت با وجود هزاران مسير موجود را مسيريابي و در اختيار دريافت کنندگان مربوطه قرار خواهد داد. روتر دو کار اساسي را در شبکه انجام مي دهد : ايجاد اطمينان در رابطه با عدم ارسال اطلاعات به مکانهائي که به آنها نياز نمي باشد.
اطمينان از ارسال صجيح اطلاعات به مقصد مورد نظر روترها بمنظور انجام عمليات فوق ، مي بايست دو شبکه مجزا را بيکديگر متصل نمايند. روتر باعث ارسال اطلاعات يک شبکه به شبکه ديگر ، حفاظت شبکه ها از يکديگر و پيشگيري از ترافيک مي گردد. با توجه به اينکه اينترنت از هزاران شبکه کوچکتر تشکيل شده است ، استفاده از روتر يک ضرورت است . در سال 1987 موسسه NSF ، اولين شبکه با ستون فقرات پر سرعت را ايجاد کرد.
شبکه فوق NSFNET ناميده شد. در اين شبکه از يک خط اختصاصي T1 استفاده و 170 شبکه کوچکتر بيکديگر متصل مي گرديدند. سرعت شبکه فوق 1.544 مگابيت در ثانيه بود. در ادامه شرکت هاي IBM ، MCI و Merit ، شبکه فوق را توسعه و ستون فقرات آن را به T3 تبديل کردند( 45 مگابيت در ثانيه ) . براي ستون فقرات شبکه از خطوط فيبرنوري (fiber optic trunk) استفاده گرديد.
هر trunk از چندين کابل فيبرر نوري تشکيل مي گردد( بمنظور افزايش ظرفيت) . پروتکل اينترنت هر ماشين موجود در اينترنت داراي يک شماره شناسائي منحصر بفرد است. اين شماره شناسائي ، آدرس IP)Internet Protocol) ناميده مي گردد. پروتکل فوق مشابه يک زبان ارتباطي مشترک براي گفتگوي کامپيوترهاي موجود در اينترنت است . پروتکل ، به مجموعه قوانيني اطلاق مي گردد که با استناد به آن گفتگو و تبادل اطلاعاتي بين دو کامپيوتر ميسر خواهد شد. IP داراي فرمتي بصورت :211.27.65.138 است .
بخاطر سپردن آدرس هاي IP بمنظور دستيابي به کامپيوتر مورد نطر، مشکل است . بدين منظور هر کامپيوتر داراي نام انحصاري خود شده و از طريق سيستمي ديگر ، آدرس IP به نام درنظر گرفته شده براي کامپيوتر ، نسبت داده مي شود. در آغاز شکل گيري اينترنت ، تعداد کامپيوترهاي موجود در شبکه بسيار کم بود و هر کاربر که قصد استفاده از شبکه را داشت ، پس از اتصال به شبکه از آدرس IP کامپيوتر مورد نظر براي برقراري ارتباط استفاده مي کرد. روش فوق ماداميکه تعداد کامپيوترهاي ميزبان کم بودند، مفيد واقع گرديد ولي همزمان با افزايش تعداد کامپيوترهاي ميزبان در شبکه اينترنت ، کارآئي روش فوق بشدت افت و غيرقابل استفاده گرديد. بمنظور حل مشکل فوق از يک فايل ساده متني که توسط '' مرکز اطلاعات شبکه '' (NIC) پشتيباني مي گرديد ، استفاده گرديد.بموازات رشد اينترنت و ورود کامپيوترهاي ميزبان بيشتر در شبکه ، حجم فايل فوق افزايش و بدليل ساير مسائل جانبي ، عملا'' استفاده از روش فوق براي برطرف مشکل '' تبديل نام به آدرس '' فاقد کارآئي لازم بود. درسال 1983 ، سيستم DNS(Domain Name System) ارائه گرديد. سيستم فوق مسئول تطبيق نام به آدرس، بصورت اتوماتيک است . بدين ترتيب کاربران اينترنت بمنظور اتصال به يک کامپيوتر ميزبان ، صرفا'' مي تواتند نام آن را مشخص کرده و با استفاده از DNS ، آدرس IP مربوطه آن مشخص تا زمينه برقراري ارتباط فراهم گردد. منظور از '' نام'' چيست ؟ در زمان استفاده از وب و يا ارسال يک E-Mail از يک ''نام حوزه'' استفاده مي گردد.
مثلا'' URL)Uniform Resource Locator) مربوط به http://www.oursite.com شامل '' نام حوزه '' oursite.com است . در زمان استفاده از ''نام حوزه '' ، مي بايست از سرويس دهندگان DNS بمنظور ترجمه نام به آدرس استفاده شود. سرويس دهندگان DNS درخواست هائي را از برنامه ها و يا ساير سرويس دهندگان DNS بمنظور تبديل نام به آدرس دريافت مي نمايند. سرويس دهنده DNS در زمان دريافت يک درخواست ، بر اساس يکي از روش هاي زير با آن برخورد خواهد کرد : قادر به پاسخ دادن به درخواست است.
IP مورد نظر براي نام درخواست شده را مي داند . قادر به ارتباط با يک سرويس دهنده DNS ديگر بمنظور يافتن آدرس IP نام درخواست شده است.( عمليات فوق ممکن است تکرارگردد) اعلام '' عدم آگاهي از آدرس IP درخواست شده '' و مشخص کردن آدرس IP يک سرويس دهنده DNS ديگر که آگاهي بيشتري دارد. ارائه يک پيام خطاء در رابطه با عدم يافتن آدرس براي نام درخواست شده فرض نمائيد ، آدرس http://www.oursite.com در برنامه مرورگر ( IE) تايپ شده باشد. مرورگر با يک سرويس دهنده DNS بمنظور دريافت آدرس IP ارتباط برقرار مي نمايد. سرويس دهنده DNS عمليات جستجو براي يافتن آدرس IP را از يکي از سرويس دهندگان DNS سطح ريشه ، آغاز مي نمايد. سرويس دهندگان ريشه، از آدرس هاي IP تمام سرويس دهندگان DNS که شامل بالاترين سطح نامگذاري حوزه ها ( COM ، NET ،ORG و ...) آگاهي دارند.
سرويس دهنده DNS ، درخواست آدرس http://www.oursite.com را نموده و سرويس دهنده ريشه اعلام مي نمايد که '' من آدرس فوق را نمي دانم ولي آدرس IP مربوط به سرويس دهنده COM اين است ''. در ادامه سرويس دهنده DNS شما با سرويس دهنده DNS مربوط به حوزه COM ارتباط و درخواست آدرس IP سايت مورد نظر را مي نمايد .سرويس دهنده فوق آدرس هاي IP مربوط به سرويس دهنده اي که قادر به در اختيار گذاشتن آدرس IP سايت مورد نظر است را در اختيار سرويس دهنده DNS شما قرار خواهد داد. در ادامه سرويس دهنده DNS با سرويس دهنده DNS مربوطه تماس و درخواست آدرس IP سايت مورد نطر را مي نمايد ، سرويس دهنده DNS آدرس IP سايت درخواست شده را در اختيار سرويس دهنده DNS شما قرار خواهد داد. با مشخص شده آدرس IP سايت مورد نظر ، امکان اتصال به سايت فراهم خواهد شد. از نکات قابل توجه سيستم فوق ، وجود چندين سرويس دهنده هم سطح DNS است .بنابراين در صورتيکه يکي از آنها با اشکال مواجه گردد ، از ساير سرويس دهندگان بمنظور ترجمه نام به آدرس استفاده مي گردد. يکي ديگر از ويژگي هاي سيستم فوق ، امکان Cacheing است. زمانيکه يک سرويس دهنده DNS به يک درخواست پاسخ لازم را داد ، آدرس IP مربوطه اي را Cache خواهد کرد. در ادامه زمانيکه درخواستي براي يکي از حوزه هاي COM واصل گردد ، سرويس دهنده DNS از آدرس Cache شده استفاده خواهد کرد.
سرويس دهندگان DNS روزانه به ميلياردها درخواست پاسخ مي دهند. سيستم فوق از يک بانک اطلاعاتي توزيع شده بمنظور ارائه خدمات به متقاضيان استفاده مي نمايد. سرويس دهندگان وب امکانات و سرويس هاي موجود بر روي اينترنت از طريق سرويس دهندگان اينترنت انجام مي گيرد. تمام ماشين هاي موجود در اينترنت سرويس دهنده و يا سرويس گيرنده مي باشند. ماشين هائي که براي ساير ماشين ها ، خدماتي را ارائه مي نمايند ، سرويس دهنده ناميده مي شوند. ماشين هائي که از خدمات فوق استفاده مي نمايند ، سرويس گيرنده مي باشند. اينترنت شامل سرويس دهندگان متعددي نظير سرويس دهنده وب ، سرويس دهنده پست الکترونيکي و ... بمنظور پاسخگوئي به نيازهاي متعدد کاربران اينترنت مي باشد.
زمانيکه به يک وب سايت متصل و درخواست يک صفحه اطلاعات مي شود ، کامپيوتر درخواست کننده بمنزله يک سرويس گيرنده تلقي مي گردد. در اين حالت درخواست شما ( بعنوان سرويس گيرنده ) در اختيار سرويس دهنده وب گذاشته مي شود. سرويس دهنده صفحه درخواستي را پيدا و آن را براي متقاضي ارسال خواهد داشت . در مدل فوق کاربران و سرويس گيرندگان از يک مرورگر وب براي اعلام درخواست خود استفاده و سرويس دهندگان وب مسئول دريافت درخواست و ارسال اطلاعات مورد نظر براي سرويس گيرندگان مي باشند. يک سرويس دهنده داراي يک آدرس IP ايستا ( ثابت ) بوده که تغيير نخواهد کرد. کامپيوتري که با استفاده از آن به اينترنت متصل مي گرديد ، داراي يک IP متغير بوده که توسط ISP مربوطه به شما اختصاص داده مي شود. آدرسIP تخصيص يافته در طول مدت اتصال به اينترنت ( يک جلسه کاري ) ثابت بوده و تغيير نخواهد کرد. آدرس IP نسبت داده به شما در آينده و تماس مجدد با ISP ممکن است تغيير نمايد. مراکز ISP براي هر يک از پورت هاي خود يک IP ايستا را نسبت مي دهند. بديهي است در آينده با توجه به پورت مورد نظر که در اختيار شما قرار داده مي شود، ممکن است آدرس IP نسبت به قبل متفاوت باشد.
هر يک از سرويس دهندگان ، سرويس هاي خود را از طريق پورت هاي مشخصي انجام مي دهند. مثلا'' در صورتيکه بر روي يک ماشين ، سرويس دهندگان وب و FTP مستقر شده باشند ، سرويس دهنده وب معمولا'' از پورت 80 و سرويس دهنده FTP از پورت 21 استفاده مي نمايند. در چنين حالتي سرويس گيرندگان از خدمات يک سرويس خاص که داراي يک آدرس IP و يک شماره پورت منخصر بفرد است ، استفاده مي نمايند. زمانيکه سرويس گيرنده ، از طريق يک پورت خاص به يک سرويس متصل مي گردد ، بمنظور استفاده از سرويس مورد نظر، از يک پروتکل خاص استفاده خواهد شد.. پروتکل ها اغلب بصورت متني بوده و نحوه مکالمه بين سرويس گيرنده و سرويس دهنده را تبين مي نمايند. سرويس گيرنده وب و سرويس دهنده وب از پروتکل HTTP)Hypertext Transfer Protocol) براي برقراري مکالمه اطلاعاتي بين خود، استفاده مي نمايند. شبکه ها ، روترها ، NAPs ، ISPs ، سرويس دهندگان DNS و سرويس دهندگان قدرتمند، همگي سهمي در شکل گيري و سرويس دهي بزرگترين شبکه موجود در سطح جهان ( اينترنت ) را برعهده دارند. عناصر فوق در زندگي مدرن امروزي جايگاهي ويژه دارند.
بدون وجود آنها ، اينترنتي وجود نخواهد داشت و بدون وجود اينترنت ، زندگي امروز بشريت را تعريفي ديگر لازم است !

اينترنت پرسرعت(DSL)

DSL يا Digital Subscriber Line (به معني خط اشتراک ديجيتال)، يک شيوه موثر و در عين حال کم هزينه جهت اتصال به اينترنت است که از سرعت و کيفيت مطلوبي بر خوردار است. انواع مختلفي از DSL موجود است که امکان اتصال به اينترنت را با سرعتها و امکانات مختلفي به وجود مي آورند. نوعي که عموما براي مصارف خانگي از آن استفاده مي شود Asymmetric-DSL يا ADSL يا DSL نامتقارن مي باشد که در بهترين شرايط، عملا امکان گرفتن اطلاعات با سرعتي معادل با 2Mbps و فرستادن اطلاعات با سرعتي حدود 256Kbps را مهيا مي سارد. و اما آنچه که باعث شده ADSL به سرعت در همه جاي جهان رشد کند (صرف نظر از بعضي کشورها از جمله ميهن اسلامي خودمان) اين است که:
اولا: ADSL از همان زوج سيمهاي تلفن معمولي استفاده مي کند. يعني نياز به سيم کشي جديد از مرکز مخابرات يا ISP به خانه ها نيست و لذا از اين جهت هيچ هزينه اي صرف نمي شود. (بر خلاف سيستمهاي cable)
ثانيا: در ADSL شما همواره به اينترنت متصل هستيد و در عين حال مي توانيد از تلفن يا فاکس خود هم استفاده کنيد، يعني خط تلفن شما هيچ وقت به دليل استفاده از اينترنت اشغال نمي شود.
و ثالثا: تجهيزات سخت افزاري استفاده از DSL بسيار ارزان قيمت هستند. (بر خلاف سيستمهاي ماهواره اي)
همچنين امکان داشتن Static IP و برخي مسائل فني ديگر نيز از مزاياي DSL مي باشند.
مثل هر سيستمي DSL معايبي هم دارد. مهمترين و مساله ساز ترين مشکل DSL اين است که کيفيت و سرعت انتقال داده بستگي به فاصله مشترک از مرکز تلفن دارد. يعني اگر خانه شما در حوالي مرکز تلفن باشد با سرعت بيشتري به اينترنت متصل مي شويد و بالعکس. اين قضيه وقتي مساله ساز خواهد بود که فاصله شما از مرکز تلفن بيش از 5 کيلومتر باشد که در اين صورت معمولا استفاده از DSL مقدور نخواهد بود. همچنين کيفيت پايين سيمهاي تلفن و پوسيدگي احتمالي آنها نيز اثر نامطلوبي در ارتباط شما خواهد داشت.
DSL چگونه کار مي کند ؟
در علم مخابرات، به محيطي که داده ها از آن انتقال مي يابند Media يا رسانه گفته مي شود. زوج سيم، کابلهاي کواکسيال (مثل کابل آنتن تلويزيون)، موجبر ها (لوله هايي فلزي با سطح مقطع مستطيل يا دايره شکل)، هوا و فيبرهاي نوري مهمترين رسانه هاي مخابراتي هستند. براي هر رسانه پارامترهايي به نام فرکانس قطع بالا و پايين تعريف مي شود. و منظور از آنها حداکثر و حداقل فرکانسي است که آن رسانه مي تواند با کيفيت مطلوب از خود عبور دهد. به اختلاف اين دو فرکانس پهناي باند يا Band Width مي گويند. زوج سيم که در سيستم تلفن شهري استفاده مي شود، ضعيفترين رسانه مخابراتي از اين نظر مي باشد و محدود عبور فرکانسي آن از صفر تا حدود 2 مگاهرتز مي باشد. لکن در سيستمهاي تلفن شهري (PSTN) فقط از 4 کيلو هرتز اين محدود براي عبور صدا استفاده مي شود و بقيه باند فرکانسي آزاد است، که موضوع ايده اوليه ساخت و استفاده از DSL مي باشد.
در سيستمهاي Diap-Up از همان 4KHz پهناي باند صوتي جهت انتقال داده استفاده مي شود و با استفاده از پيشرفته ترين روشهاي مدولاسيون ديجيتال و فشرده سازي اطلاعات، مي توان حداکثر 56 کيلو بيت اطلاعات را در يک ثانيه منتقل نمود. حال فرض کنيد باند فرکانسي ما از 4KHz به 2MHz افزايش پيدا کند، يعني تقريبا 500 برابر شود، واضح است که ميزان انتقال داده را مي توان به شدت افزايش داد. براي ADSL در عمل معمولا باند فرکانسي 30KHz تا 138KHz براي فرستادن اطلاعات و باند فرکانسي 138KHz تا 1.1Mhz براي گرفتن اطلاعات استفاده مي شود. در اين صورت با توجه به روشهاي مدولاسيون مورد استفاده مي توان به پهناي باند ديجيتالي معادل با 8Mbps دست يافت که معمولا براي بدست آوردن ضريب کيفيت سرويس دهي (QoS) بهتر، عملا سرعني حدود 1.5 تا 2 مگابيت در ثانيه در اختيار کاربر قرار مي گيرد.
با توجه به اينکه باند فرکانسي 0 تا 4 کيلوهرتز که براي انتقال سيگنالهاي صوتي تلفني استفاده مي شود در ADSL دست نخورده باقي مانده است، مشترک مي تواند در عين اتصال به اينترنت تماسهاي تلفني خود را نيز بر قرار سازد. براي اين کار يک سوکت که در واقع يک فيلتر پايين گدز (LPF) است روي هر پريز تلفن نصب مي شود تا از ورود سيگنالهاي فرکانس بالا به داخل دستگاه تلفن جلوگيري شود. (در صورت موجود بودن سيم کشي مجزا براي data مي توان از يک Splitter مرکزي نيز استفاده کرد.) همچنين براي اتصال به اينترنت از طريق DSL به يک مودم DSL احتياج داريد که نوع معمولي آن قيمتي حدود 20 دلار دارد.
و اما ببينيم در مرکز تلفن چه اتفاقي مي افتد: سوئيپچهايي که در مراکز مخابرات براي برقراري ارتباط تلفني نصب شده اند، به هيچ عنوان توانايي عبور فرکانسهاي بالاي 4 کيلو هرتز را ندارند. لذا هر اتفاقي که قرار است بيفتد، بايد قبل از ورود زوج سيم مشترک به سيستمهاي مخابراتي تلفن شهري بيفتد. براي اين کار دستگاههايي به نام DSLAM يا DSL Acsess Multiplexer در مرکز مخابرات کار گذاشته مي شود. اين دستگاه توسط فيلترهاي فرکانسي، باند 4KHz اول هر زوج سيم را به سمت سوئيچهاي مخابراتي مي فرستد و بقيه پهناي باند را براي اتصال به اينترنت استفاده مي کند. هر DSLAM پذيراي صدها زوج سيم از طرف مشترکين بوده و در نهايت از سوي ديگر با يک اتصال با پهناي باند خيلي زياد به اينترنت متصل است و به اين طريق تا وقتي که اين پهناي باند اشباع نشود مشترکين مي توانند با سرعت بالا و يکنواخت از اينترنت استفاده کنند و از آن لذت ببرند